De invloed van hormonale veranderingen tijdens de menopauze op botgezondheid en osteoporose

– Academisch Artikel –

Tijdens de menopauze ondergaat het vrouwelijk lichaam ingrijpende hormonale veranderingen, met name door een daling in de oestrogeenproductie. Deze veranderingen hebben niet alleen invloed op symptomen zoals opvliegers en stemmingswisselingen, maar ook op de gezondheid van de botten. Een tekort aan oestrogeen kan leiden tot een disbalans in het botmetabolisme, wat de botopbouw verstoort en het risico op osteoporose aanzienlijk vergroot. In dit artikel wordt uitgelegd hoe deze hormonale veranderingen de botgezondheid beïnvloeden en welke mechanismen hieraan ten grondslag liggen.

Bernice Steggink 16-12-24, 16:37

In elk lichaam spelen hormonen een belangrijke rol en vooral tijdens de menopauze, tijdens de menopauze daalt bijvoorbeeld de oestrogeenproductie. De waarden van het vrouwelijke hormoon (oestrogeen) oestradiol bij vrouwen voor de menopauze fluctueerd gedurende de menstruatiecyclus: folliculaire fase 45-854 pmol/L, ovulatie 151-1461 pmol/L en luteale fase 82-1251 pmol/L. Bij vrouwen in de perimenopauze daalt deze waarde tot <505 pmol/L, bij vrouwen na de menopauze daalt dit soms tot <10-60 pmol/L.¹ 

Deze hormonale veranderingen verstoren de balans in het botmetabolisme.² Oestrogeen remt de aanmaak van osteoclasten (botafbrekende cellen) en stimuleert de aanmaak van osteoblasten (botopbouwende cellen).³ Om botweefsel te kunnen vernieuwen moet de oude matrix worden afgebroken, dit doen osteoclasten. De oude matrix lost op en er kan nieuwe matrix gebouwd worden door de osteoblasten, dit is het normale botmetabolisme wat plaatsvindt in het lichaam. Bij een tekort aan oestrogeen neemt de botafbraak toe terwijl de botaanmaak afneemt, dit leidt tot een verminderde botaanmaak en uiteindelijk in voortdurende botafbraak en osteoporose.  

Estradiol stimuleert het botmetabolisme doordat de oestradiolreceptor-α (ERα) wordt geactiveerd, ERα is een receptor die aanwezig is bij osteoblasten.⁴ Bij minder ERα zullen osteoblasten minder groeien en worden er minder aangemaakt. Daarnaast onderdrukt estradiol de productie van receptoractivator RANKL.⁵ Bij een estradioltekort stijgt RANKL, wat resulteert in meer osteoclasten. RANKL kan zich namelijk binden aan RANK-receptoren op osteoclasten, wat hun activatie en deling bevordert en hun geprogrammeerde celdood verminderd. Bovendien leiden verhoogde RANKLniveaus tot de activatie van immuuncellen. Dit leidt tot een verhoogde productie van inflammatoire cytokines, die de botafbraak door osteoclasten verder stimuleren.  

Ook vermindert een tekort aan estradiol de OPG-productie, waardoor de balans tussen OPG en RANKL verstoord raakt.⁶ OPG voorkomt dat RANKL zich aan RANK bindt, wat osteoclastactivatie vermindert. Met minder OPG en een meer van RANKL, neemt de osteoclastactiviteit toe. Op deze manier versnelt de botafbraak en verzwakt de botstructuur. Daarbij beïnvloeden verhoogde RANKL-niveaus en de verstoorde botmatrix de groei van beenmergstamcellen (BMSC’s).⁷ In plaats van zich te ontwikkelen tot osteoblasten, kunnen BMSC’s eerder groeien naar adipocyten (vetcellen). De toename van adipocyten in het beenmerg verschuift de balans van botvorming naar vetvorming, wat nadelig is voor de botgezondheid.